Ankara İslamabad ittifaqı Orta Asiyadakı güc nisbətini necə dəyişdi? – TƏHLİL

Türkiyə və Rusiyanın vasitəçiliyi ilə 2020-ci ildə imzalanan və 11 Noyabrda sona çatan atəşkəs müqaviləsi, Dağlıq Qarabağ müharibəsinin bəhrəsini almağa davam edir. Cənubi Qafqazda hərbi varlığını qorudu və İran sərhədi boyunca Mərkəzi Asiya ilə birləşdirən quru dəhlizinə giriş əldə etdi. Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən sonra Orta Asiya bölgəsində güclər nisbətində yeni bir geosiyasi üfüq açan bir dəyişiklik var.

13 yanvar 2021, İslamabadda Türkiyə, Azərbaycan və Pakistan xarici işlər nazirlərinin üçtərəfli görüşü keçirildi. Bu, Türkiyənin geosiyasi çağırışlarıdır və son vaxtlara qədər bölgədəki təhlükəsizlik problemləri səbəbindən fəaliyyətlərə olan strateji marağının bir əksidir.
‘İslamabad Bəyannaməsi’ 30 noyabr 2017-ci il tarixində Bakıda keçirilən ilk üçtərəfli görüşdən sonra ortaya çıxan əməkdaşlığı dərinləşdirməyi hədəfləyir. Türkiyə, Azərbaycan və Pakistan, terror və kiber hücumlar dezinformasiya kampaniyasının dinc yanaşı yaşamasına mənfi təsir göstərir və müsəlman cəmiyyəti İslam əleyhinə meyllər də daxil olmaqla çoxsaylı çağırışların və yeni təhdidlərin fərqindədir.
‘İslamabad Bəyannaməsi’ nin əsas müddəaları:
– Tərəflər koronavirus epidemiyasının geniş miqyaslı nəticələrini və müvafiq bölgələrin iqlim dəyişikliyinin mənfi nəticələrinə qarşı həssaslığını tam bilirlər.
Azad edilmiş Azərbaycan torpaqlarını bərpa etmək səylərində Azərbaycan hökuməti və xalqı ilə həmrəylik.
– Sülh və inkişaf üçün regional bir konsensusun yaradılması öhdəliyi bir daha təsdiqləndi.
– – Tərəflər regional və beynəlxalq aləmdə müsəlman icmalara qarşı islamofobiya, ayrı-seçkilik və zülmə qarşı birgə səy göstərməyə razı oldular.
– Tərəflər 5 dekabr 2015-ci ildə başladılan “Asiyanın Qəlbi – İstanbul Prosesi” regional təşəbbüsünün Əfqanıstanda və bütövlükdə bölgədə sülh, sabitlik və firavanlığa töhfə verdiyini vurğuladılar. Pakistan hökumətinin bölgədəki problemləri siyasi yollarla həll etmək səylərini və Əfqanıstan rəhbərliyinin sülh prosesinə dəstəyini yüksək qiymətləndirdilər.
– – Tərəflər, Egey dənizi və Şərqi Aralıq dənizindəki problemlərin beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq həll edilməsini dəstəkləməyə qərar verdilər.
Türkiyə, Azərbaycan və Pakistan Xarici İşlər naziri Mevlut Çavuşoğlu, Ceyhun Bayramov və Şah Mahmud Qureyşinin imzaladıqları bəyannamədə qardaşlıq, tarixi və mədəni əlaqələrin, qarşılıqlı hörmət və etimada əsaslanan ölkələri dostluq əlaqələrini bağladıqlarını vurğuladı.
Bəyannamənin imzalanmasına istinad edən Türkiyənin strateji istiqaməti nədir?
Orta Şərq və Şimali Afrika xaricində Orta Asiya üçüncü ən vacib bölgə oldu. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra bu bölgələrdə güc boşluğu var. Bu boşluğu nə Sovet keçmişi ilə Rusiya, nə də “inqilab ixracat siyasəti” ilə İran, nə də iqtisadi gücü ilə Çin doldura bilmədi. Bu vəziyyət, Türkiyənin bölgə xalqları və ölkələri ilə siyasi əlaqələr qurmasına kömək etdi.
Türkiyə, Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən sonra, məsələn Yaxın Şərqdə şahidlərin müşahidə etməsindən əvvəl, sıx strateji rəqabətin meydana gələn sahələrin genişləndirilməsi üçün göstərilən səylərin təsirini anlamalarına ehtiyac var.
Türkiyə, “İslamabad Bəyannaməsi” vasitəsilə Orta Asiya bölgəsinə girərək bölgədəki güc nisbətini dəyişdirəcəyinə inanır:
– Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zamanı türk qüvvələrinin Azərbaycanda olması İranı narahat edir. Türkiyə, Azərbaycan və qalan qoşunlar artıq Azərbaycan və Naxçıvan ərazisindən keçərək Xəzərə birbaşa çıxışı var. Beləliklə, türklər artıq Orta Asiyaya birbaşa təsir edə bilərlər. Türklər Naxçıvan dəhlizindən geosiyasi məqsədlər üçün istifadə etməyi planlaşdırırlar. Artıq 10 noyabr 2020-ci ildə atəşkəs razılaşmasının imzalanmasından sonra Naxçıvanda dəmir yolu tikintisi planlarını açıqladılar.
– Türkiyə, Azərbaycan və Ermənistan Dağlıq Qarabağdakı münaqişədə tam dəstək verirlər. Türk pilotsuz təyyarələri “Bayraktar” Azərbaycanı qələbə çaldı və türklər üçün yeni iqtisadi faydalara yol açdı. Bakının dəstəyi ilə Ankara Qafqaz və Orta Asiyadakı digər müsəlman ölkələrinə onunla ittifaq qurmaq və Türk müdafiə sənayesinin uğurlarından bəhrələnmək üçün müsbət siqnallar göndərir.
– Türkiyə Pakistana üç vacib cəhət üzrə yeni bir reallıq tətbiq etmək üçün gəlir: İranın Yaxın Şərqdəki təsirini məhdudlaşdırmaq, Əfqanıstandakı vəziyyəti normallaşdırmaq və Fars körfəzindəki güc tarazlığını təmin etmək. Son zamanlarda, Fars körfəzindəki bəzi ölkələrlə Pakistan və Türkiyə arasındakı münasibətlərdə ciddi bir soyuqluq yaşandı, bundan faydalanmağa çalışır.
– -Türkiyə, İsrailin Orta Asiyadakı kəşfiyyat əməliyyatlarından da narahat olun. İsrailin rolunu məhdudlaşdırmaq üçün Orta Asiya respublikaları ilə mümkün qədər çox saziş imzalamağa çalışır. Bundan əlavə, əks kəşfiyyat məlumatlarını dünyanın ən təsirli və güclü kəşfiyyatından biri sayılan Pakistan da daxil olmaqla bölgə ölkələri ilə bölüşməyi ümid edir.
– Türkiyənin Orta Asiyada artan nüfuzuna görə Çindəki Kəmər və Yol Təşəbbüsü onu əsas oyunçu halına gətirəcək və layihəni çatdırmaq üçün Rusiya qazının bölgə ölkələrinə inteqrasiyasını asanlaşdıracaq. Bu ona bölgədə möhkəm bir yer qazanmaq imkanı verəcəkdir

KAİM.az

İlyas

BIR CAVAB BURAXIN

şərhinizi daxil edin!
Buraya adınızı daxil edin